Olej zamiast kremu – jak dobrać naturalny olej roślinny do pielęgnacji twarzy i ciała?

Wieczór, ciepła kąpiel, zapalona świeca i kilka kropli olejku rozcieranych w dłoniach, zanim trafią na skórę. Taki rytuał bywa jednym z najprostszych sposobów, by zadbać o siebie. Coraz częściej w roli „kosmetyku” pojawia się czysty olej roślinny. Ale czy olej naprawdę może zastąpić krem? I czy każdy olej zadziała tak samo na każdą cerę? Odpowiedź brzmi: tak, olej bywa znakomitym wyborem, pod warunkiem że dobierzesz go świadomie. W tym przewodniku pokażemy, jak to zrobić.

Spis treści

Czym jest skóra i dlaczego „karmi się” tłuszczami

Najbardziej zewnętrzna warstwa naskórka działa jak mur z cegieł i zaprawy: komórki spaja warstwa lipidów, która zatrzymuje wodę w skórze i chroni ją przed czynnikami zewnętrznymi. Gdy ta bariera słabnie, skóra traci wodę, staje się sucha, szorstka i bardziej podatna na podrażnienia.

Właśnie tu pomagają oleje roślinne. Pod względem chemicznym są to połączenia gliceryny z kwasami tłuszczowymi, a ich skład bywa zaskakująco zbliżony do lipidów naszej skóry. Dzięki temu nie tylko tworzą na powierzchni warstwę ograniczającą utratę wody, ale też dostarczają składników aktywnych: niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych, witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (przede wszystkim witaminy E) oraz przeciwutleniaczy. Naukowy przegląd dotyczący miejscowego stosowania olejów roślinnych podsumowuje, że wpływają one na regenerację bariery naskórkowej oraz wykazują działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne [1]. Polskie opracowanie z zakresu kosmetologii dodaje, że to właśnie proporcja poszczególnych kwasów tłuszczowych decyduje o tym, jak dany olej zachowa się na skórze [6].

Krótko mówiąc, olej to nie „tłusta warstwa”, lecz aktywny składnik pielęgnacyjny. Trzeba go tylko dopasować.

Kiedy można stosować olej zamiast kremu?

Najważniejsza wiadomość jest taka: nie wszystkie oleje działają jednakowo, a niektóre mogą wręcz zaszkodzić niewłaściwej cerze. Pokazuje to jedno z najczęściej cytowanych badań w tym temacie.

W kontrolowanym badaniu na dorosłych ochotnikach porównano działanie oleju słonecznikowego i oliwy z oliwek nakładanych na przedramię dwa razy dziennie przez kilka tygodni. Wynik był wyraźny. Olej słonecznikowy wspierał barierę naskórkową i poprawiał nawilżenie, podczas gdy oliwa z oliwek istotnie tę barierę osłabiała [2]. Różnica wynika z profilu kwasów tłuszczowych: oliwa jest bogata w kwas olejowy (oleinowy), który potrafi rozluźniać strukturę lipidową skóry, a olej słonecznikowy w kwas linolowy, dobrze wpasowujący się w naturalne warstwy lipidowe.

Wniosek dla domowej pielęgnacji jest prosty: liczy się skład, a nie popularność czy cena. Oleje bogate w kwas linolowy, na przykład słonecznikowy, lniany czy konopny, sprawdzają się tam, gdzie zależy nam na wzmocnieniu bariery. Przeglądy nawilżających właściwości olejów (oliwa, kokos, słonecznik) potwierdzają z kolei, że dobrze dobrany olej to pełnoprawny emolient [5].

Rozpoznaj swój typ cery, zanim sięgniesz po olej

Zanim wybierzesz olej, ustal, z jaką cerą masz do czynienia.

Sucha / odwodniona: uczucie ściągnięcia, łuszczenie, matowość.
Dojrzała: utrata jędrności i elastyczności, drobne zmarszczki, cieńsza skóra.
Wrażliwa / naczynkowa: łatwo się czerwieni, reaguje na zmiany temperatury, piecze.
Tłusta / trądzikowa: błyszczy się w strefie T, ma rozszerzone pory, niedoskonałości.
Normalna / mieszana: względna równowaga, ewentualnie przetłuszczanie tylko w strefie T.

W kosmetologii oleje porządkuje się m.in. według proporcji kwasów tłuszczowych nasyconych i nienasyconych, i to ona podpowiada, do jakiej cery dany olej najlepiej pasuje [6]. Poniżej tłumaczymy to na konkretne wybory.

Który olej do jakiej cery?

To serce całego przewodnika. Poniżej najlepiej przebadane i najczęściej polecane oleje, pogrupowane według typu cery.

Cera sucha i odwodniona

Najważniejsze jest tu nawilżenie i ograniczenie utraty wody, dlatego dobrze sprawdzają się oleje cięższe, dłużej się wchłaniające. W randomizowanym badaniu z udziałem 117 dzieci z łagodnym i umiarkowanym atopowym zapaleniem skóry olej kokosowy stosowany przez osiem tygodni okazał się skuteczniejszy od oleju mineralnego: poprawił nawilżenie skóry i zmniejszył przeznaskórkową utratę wody (TEWL) [3]. To mocny argument za olejem kokosowym przy skórze suchej i skłonnej do atopii. Dobrym uzupełnieniem bywa olej z pestek moreli, lekki i delikatny, który łatwo się rozprowadza.

Cera dojrzała

Skóra dojrzała traci elastyczność, dlatego warto sięgnąć po oleje bogate w przeciwutleniacze i witaminę E. Najlepiej przebadany w tym kontekście jest olej arganowy. W badaniu z udziałem 60 kobiet po menopauzie codzienne nakładanie kosmetycznego oleju arganowego na przedramię przez 60 dni poprawiło elastyczność skóry [4]. Autorzy wiążą ten efekt z synergicznym działaniem witaminy E i kwasu ferulowego obecnych w oleju. Warto przy tym pamiętać, że badanie dotyczyło konkretnej grupy (kobiet po menopauzie) i mówi o elastyczności, a nie o „usuwaniu zmarszczek”. Cerze dojrzałej służą też oleje bogate w karotenoidy, jak olej z rokitnika. Polskie opracowanie fitoterapeutyczne analizowało m.in. zawartość karotenoidów w oleju z rokitnika zwyczajnego [7].

Cera wrażliwa i naczynkowa

Skóra reaktywna potrzebuje składników łagodzących stany zapalne. Dobrze sprawdzają się oleje bogate w kwas gamma-linolenowy (GLA), jak olej z ogórecznika czy z wiesiołka. Przegląd działania olejów roślinnych na skórę wskazuje na ich właściwości przeciwzapalne, istotne właśnie przy skórze podrażnionej i skłonnej do zaczerwienień [1].

Cera tłusta i trądzikowa

Wbrew obawom olej nie musi „zapychać” tłustej cery. Kluczem jest profil bogaty w kwas linolowy, a uboższy w kwas olejowy, bo takie oleje wpasowują się w lipidy skóry, nie obciążając jej. Polski przegląd poświęcony pielęgnacji skóry trądzikowej charakteryzuje oleje roślinne właśnie pod tym kątem i wskazuje te najlepiej tolerowane przez cerę problematyczną [6]. Zasadę profilu linolowego potwierdza też przywołane wcześniej badanie nad barierą naskórkową [2]. Dobre wybory to olej konopny, z czarnuszki i z pestek dyni.

Cera normalna i mieszana

Tu sprawdzą się oleje lekkie, dobrze się wchłaniające i niepozostawiające tłustej warstwy, na przykład olej sezamowy czy arganowy.

Olejowanie w praktyce, czyli mały rytuał domowego SPA

Olej najlepiej działa wkomponowany w spokojny, wieczorny rytuał. Oto kilka prostych zasad:

Nakładaj na lekko wilgotną skórę. Po kąpieli lub spryskaniu twarzy hydrolatem olej lepiej „zamknie” wilgoć w skórze.
Mniej znaczy więcej. Na twarz wystarczy kilka kropli rozgrzanych w dłoniach, na ciało odrobina rozprowadzona masującymi ruchami.
Zrób z tego moment dla siebie. Przyciemnione światło, ulubiona świeca i chwila masażu twarzy to nie dodatek, lecz część pielęgnacji, która pomaga się wyciszyć.
Dbaj o jakość i świeżość oleju. Naturalna witamina E zawarta w olejach pomaga chronić kwasy tłuszczowe przed utlenianiem [1], ale oleje nierafinowane i tak są wrażliwe, więc trzymaj je w ciemnej butelce, w chłodnym miejscu i nie przechowuj ich zbyt długo po otwarciu.

Skąd wziąć dobry olej do pielęgnacji?

Jakość oleju kosmetycznego zaczyna się na etapie produkcji. Kluczowe jest tłoczenie na zimno, bo to ono pozwala zachować pełen profil kwasów tłuszczowych, witamin i antyoksydantów, czyli wszystko to, za co cenimy oleje w pielęgnacji. Rafinacja i podgrzewanie te wartości zubażają. Warto więc wybierać oleje nierafinowane, bez konserwantów, najlepiej od małych producentów, którzy tłoczą świeżo i w krótkich seriach. Takie oleje, tłoczone na zimno, nierafinowane i rozlewane do ciemnych butelek, oferuje Olejarnia Gaja.

Czy olej może zastąpić krem? Często tak, a bywa od niego prostszym i czystszym rozwiązaniem, bez listy składników na pół etykiety. Warunek jest jeden: olej trzeba dobrać do swojej cery. Cera sucha pokocha kokos, dojrzała sięgnie po argan i rokitnik, wrażliwa po ogórecznik, a tłusta i trądzikowa po lekkie oleje linolowe, takie jak konopny czy z czarnuszki. Reszta to już sama przyjemność: kilka kropli, chwila masażu i Twój własny, domowy rytuał SPA.

Źródła

Lin T.K., Zhong L., Santiago J.L. Anti-Inflammatory and Skin Barrier Repair Effects of Topical Application of Some Plant Oils. International Journal of Molecular Sciences. 2018;19(1):70. DOI: 10.3390/ijms19010070
Danby S.G., AlEnezi T., Sultan A., Lavender T., Chittock J., Brown K., Cork M.J. Effect of Olive and Sunflower Seed Oil on the Adult Skin Barrier: Implications for Neonatal Skin Care. Pediatric Dermatology. 2013;30(1):42–50. DOI: 10.1111/j.1525-1470.2012.01865.x
Evangelista M.T.P., Abad-Casintahan F., Lopez-Villafuerte L. The effect of topical virgin coconut oil on SCORAD index, transepidermal water loss, and skin capacitance in mild to moderate pediatric atopic dermatitis: a randomized, double-blind, clinical trial. International Journal of Dermatology. 2014;53(1):100–108. DOI: 10.1111/ijd.12339
Boucetta K.Q., Charrouf Z., Aguenaou H., Derouiche A., Bensouda Y. The effect of dietary and/or cosmetic argan oil on postmenopausal skin elasticity. Clinical Interventions in Aging. 2015;10:339–349. DOI: 10.2147/CIA.S71684
Karagounis T.K., Gittler J.K., Rotemberg V., Morel K.D. Use of „natural” oils for moisturization: Review of olive, coconut, and sunflower seed oil. Pediatric Dermatology. 2019;36(1):9–15. DOI: 10.1111/pde.13621
Schäfer N., Sobczyk M., Burczyk D., Balwierz R., Skotnicka-Graca U. Możliwości zastosowania olejów roślinnych w pielęgnacji skóry trądzikowej. Aesthetic Cosmetology and Medicine / Kosmetologia Estetyczna. 2022.
Zawartość karotenoidów w wybranych olejach roślinnych (m.in. oleju z rokitnika zwyczajnego, Hippophaë rhamnoides). Postępy Fitoterapii. 2018;19(1):10–17.